कॅल्शियम क्लोराइडचे भौतिक गुणधर्म आणि उपयोग

कॅल्शियम क्लोराईड हे क्लोराईड आयन आणि कॅल्शियम आयन यांच्यापासून तयार झालेले एक क्षार आहे. निर्जल कॅल्शियम क्लोराईडमध्ये तीव्र आर्द्रता शोषण्याची क्षमता असते. याचा उपयोग रस्त्यावरील धूळ, माती सुधारक, शीतलक, जलशुद्धीकरण घटक, पेस्ट घटक यांसारख्या विविध पदार्थांसाठी शुष्कक म्हणून केला जातो. याव्यतिरिक्त, हे एक मोठ्या प्रमाणावर वापरले जाणारे रासायनिक अभिकर्मक, औषधनिर्माण क्षेत्रातील कच्चा माल, अन्न पदार्थ, पशुखाद्य पदार्थ आणि धातू कॅल्शियमच्या निर्मितीसाठी लागणारा कच्चा माल आहे.

कॅल्शियम क्लोराइडचे भौतिक गुणधर्म

कॅल्शियम क्लोराईड हे रंगहीन घनाकृती स्फटिक असून ते पांढरे किंवा फिकट पांढरे, दाणेदार, मधमाशीच्या पोळ्यासारखे ठोकळे, गोलाकार, अनियमित दाणेदार आणि चूर्ण स्वरूपात आढळते. याचा वितळणांक ७८२°से, २०°से तापमानावर घनता १.०८६ ग्रॅम/मिली, उत्कलणांक १६००°से आणि पाण्यात विद्राव्यता ७४० ग्रॅम/लिटर आहे. हे थोडे विषारी, गंधहीन असून चवीला किंचित कडू असते. हे अत्यंत आर्द्रताशोषक असून हवेच्या संपर्कात आल्यास सहज द्रवरूप होते.

पाण्यात सहज विरघळते आणि त्याच वेळी मोठ्या प्रमाणात उष्णता बाहेर टाकते (कॅल्शियम क्लोराईड विरघळण्याची एन्थाल्पी -176.2cal/g), त्याचे जलीय द्रावण किंचित आम्लधर्मी असते. अल्कोहोल, ॲसिटोन आणि ॲसिटिक ॲसिडमध्ये विरघळते. अमोनिया किंवा इथेनॉलसोबत अभिक्रिया केल्यावर, अनुक्रमे CaCl2·8NH3 आणि CaCl2·4C2H5OH हे कॉम्प्लेक्स तयार होतात. कमी तापमानात, द्रावणाचे स्फटिकीकरण होऊन हेक्साहायड्रेटच्या रूपात अवक्षेप तयार होतो, जे 30°C पर्यंत गरम केल्यावर हळूहळू स्वतःच्या स्फटिकमय पाण्यात विरघळते, 200°C पर्यंत गरम केल्यावर हळूहळू पाणी गमावते आणि 260°C पर्यंत गरम केल्यावर डायहायड्रेट बनते, जे एक पांढरे सच्छिद्र निर्जल कॅल्शियम क्लोराईड बनते.

निर्जल कॅल्शियम क्लोराईड

१, भौतिक आणि रासायनिक गुणधर्म: रंगहीन घनाकृती स्फटिक, पांढरा किंवा फिकट पांढरा सच्छिद्र ठोकळा किंवा दाणेदार घन पदार्थ. सापेक्ष घनता २.१५, वितळणबिंदू ७८२℃, उत्कलणबिंदू १६००℃ पेक्षा जास्त, आर्द्रता शोषण्याची क्षमता खूप जास्त, सहज विरघळते, पाण्यात सहज विरघळते, तसेच भरपूर उष्णता बाहेर टाकते, गंधहीन, चवीला किंचित कडू, जलीय द्रावण किंचित आम्लधर्मी असते, अल्कोहोल, ॲक्रिलिक व्हिनेगर, ॲसिटिक ॲसिडमध्ये विरघळते.

२, उत्पादनाचा वापर: हे कलर लेक पिगमेंट्सच्या उत्पादनासाठी एक अवक्षेपक (precipitating agent) आहे. नायट्रोजन, ॲसिटिलीन वायू, हायड्रोजन क्लोराईड, ऑक्सिजन आणि इतर वायूंचे शुष्कक (desiccant) म्हणून उत्पादन. अल्कोहोल, ईथर, एस्टर आणि ॲक्रेलिक रेझिन्स निर्जलीकरण करणारे घटक (dehydrating agents) म्हणून वापरले जातात, आणि त्यांची जलीय द्रावणे रेफ्रिजरेटर आणि शीतकरणासाठी महत्त्वाची शीतकारक (refrigerants) आहेत. हे काँक्रीटचे घट्ट होणे जलद करू शकते, सिमेंट मोर्टारचा थंड प्रतिकार वाढवते आणि एक उत्कृष्ट गोठणरोधक (antifreeze agent) आहे. ॲल्युमिनियम मॅग्नेशियम धातूशास्त्रासाठी संरक्षक घटक (protective agent), शुद्धीकरण घटक (refining agent) म्हणून वापरले जाते.

फ्लेक कॅल्शियम क्लोराईड

१, भौतिक आणि रासायनिक गुणधर्म: रंगहीन स्फटिक, हे उत्पादन पांढरे, फिकट पांढरे स्फटिक आहे. चव कडू, तीव्र आर्द्रताशोषक.
त्याची सापेक्ष घनता ०.८३५ आहे, ते पाण्यात सहज विरघळते, त्याचे जलीय द्रावण उदासीन किंवा किंचित अल्कधर्मी, संक्षारक असते, अल्कोहोलमध्ये विरघळते आणि ईथरमध्ये अविद्राव्य असते, आणि २६०℃ पर्यंत गरम केल्यावर निर्जल पदार्थात रूपांतरित होते. इतर रासायनिक गुणधर्म निर्जल कॅल्शियम क्लोराइडसारखेच आहेत.

२, कार्य आणि उपयोग: फ्लेक कॅल्शियम क्लोराईडचा वापर रेफ्रिजरंट म्हणून; अँटीफ्रीझ एजंट; वितळलेला बर्फ किंवा हिम; फिनिशिंग आणि सुती कापडांच्या फिनिशिंगसाठी ज्वाला-प्रतिरोधक; लाकूड संरक्षक; रबर उत्पादनात फोल्डिंग एजंट म्हणून; मिश्र स्टार्चचा वापर ग्लूइंग एजंट म्हणून केला जातो.

कॅल्शियम क्लोराईडचे जलीय द्रावण

कॅल्शियम क्लोराईड द्रावणामध्ये वाहकता, पाण्यापेक्षा कमी गोठणबिंदू, पाण्याच्या संपर्कात आल्यावर उष्णता उत्सर्जन आणि उत्तम शोषण क्षमता हे गुणधर्म आहेत, आणि त्याच्या कमी गोठणबिंदूमुळे त्याचा उपयोग विविध औद्योगिक उत्पादन आणि सार्वजनिक ठिकाणी केला जाऊ शकतो.

कॅल्शियम क्लोराईड द्रावणाची भूमिका:

१. अल्कधर्मी: कॅल्शियम आयनचे जलीय विघटन अल्कधर्मी असते आणि क्लोराईड आयनच्या जलीय विघटनानंतर हायड्रोजन क्लोराईड बाष्पशील असतो.
२, वहन: द्रावणात असे आयन असतात जे मुक्तपणे फिरू शकतात.
३, गोठणबिंदू: कॅल्शियम क्लोराईड द्रावणाचा गोठणबिंदू पाण्यापेक्षा कमी असतो.
४, उत्कलन बिंदू: कॅल्शियम क्लोराईडच्या जलीय द्रावणाचा उत्कलन बिंदू पाण्यापेक्षा जास्त असतो.
५, बाष्पीभवन स्फटिकीकरण: कॅल्शियम क्लोराईडच्या जलीय द्रावणाचे बाष्पीभवन स्फटिकीकरण हायड्रोजन क्लोराईडने भरलेल्या वातावरणात केले जाते.

शुष्कक

कॅल्शियम क्लोराइडचा वापर वायू आणि सेंद्रिय द्रवांसाठी शुष्ककारक किंवा निर्जलीकरणकारक म्हणून केला जाऊ शकतो. तथापि, इथेनॉल आणि अमोनिया कोरडे करण्यासाठी त्याचा वापर करता येत नाही, कारण इथेनॉल आणि अमोनिया कॅल्शियम क्लोराइडसोबत अभिक्रिया करून अनुक्रमे अल्कोहोल कॉम्प्लेक्स CaCl2·4C2H5OH आणि अमोनिया कॉम्प्लेक्स CaCl2·8NH3 तयार करतात. निर्जल कॅल्शियम क्लोराइडपासून हवा आर्द्रताशोषक घटक म्हणून वापरली जाणारी घरगुती उत्पादने देखील बनवता येतात. पाणी शोषक घटक म्हणून निर्जल कॅल्शियम क्लोराइडला FDA ने प्रथमोपचारासाठी ड्रेसिंगकरिता मान्यता दिली आहे, ज्याची भूमिका जखम कोरडी ठेवणे ही आहे.
कॅल्शियम क्लोराईड उदासीन असल्यामुळे, ते आम्लधर्मी किंवा अल्कधर्मी वायू आणि सेंद्रिय द्रवपदार्थ कोरडे करू शकते, तसेच प्रयोगशाळेत तयार झालेले वायू कोरडे करताना नायट्रोजन, ऑक्सिजन, हायड्रोजन, हायड्रोजन क्लोराईड, सल्फर डायऑक्साइड, कार्बन डायऑक्साइड, नायट्रोजन डायऑक्साइड इत्यादी वायू अल्प प्रमाणात तयार करण्यासाठीही याचा उपयोग होतो. दाणेदार निर्जल कॅल्शियम क्लोराईडचा उपयोग अनेकदा ड्रायिंग पाईप्स भरण्यासाठी शुष्कक म्हणून केला जातो, आणि कॅल्शियम क्लोराईडने कोरड्या केलेल्या महाकाय शैवालाची (किंवा समुद्री शेवाळाची राख) उपयोग सोडा ॲशच्या उत्पादनासाठी केला जाऊ शकतो. काही घरगुती डिह्युमिडिफायर हवेतील ओलावा शोषून घेण्यासाठी कॅल्शियम क्लोराईडचा वापर करतात.
वाळू असलेल्या रस्त्याच्या पृष्ठभागावर निर्जल कॅल्शियम क्लोराईड पसरवले जाते आणि जेव्हा हवेतील आर्द्रता दवबिंदूपेक्षा कमी असते, तेव्हा हवेतील ओलावा शोषून घेण्यासाठी निर्जल कॅल्शियम क्लोराईडच्या आर्द्रताशोषक गुणधर्माचा उपयोग केला जातो, ज्यामुळे रस्त्याचा पृष्ठभाग ओला राहतो आणि रस्त्यावरील धुळीवर नियंत्रण ठेवता येते.