फोम जेवढा चांगला, तेवढी निर्जंतुकीकरणाची क्षमता चांगली?

आपण दररोज वापरत असलेल्या फेस येणाऱ्या स्वच्छता उत्पादनांबद्दल आपल्याला किती माहिती आहे? आपल्याला कधी असा प्रश्न पडला आहे का: प्रसाधन सामग्रीमध्ये फेसची भूमिका काय असते?

आपण फेस येणारे पदार्थ निवडण्याकडे कल का असतो?

 

 
 
तुलना आणि वर्गीकरणाद्वारे, आपण चांगली फेस निर्माण करण्याची क्षमता असलेला सरफेस ॲक्टिव्हेटर लवकरच निवडू शकतो, आणि त्या सरफेस ॲक्टिव्हेटरचा फेस निर्माण होण्याचा नियम देखील मिळवू शकतो: (टीप: एकच कच्चा माल वेगवेगळ्या उत्पादकांकडून येत असल्यामुळे, त्याची फेस निर्माण करण्याची क्षमता देखील वेगवेगळी असते, येथे वेगवेगळ्या कच्च्या मालासाठी वेगवेगळी मोठी अक्षरे वापरली आहेत)उत्पादक)

① सर्फॅक्टंट्सपैकी, सोडियम लॉरिल ग्लूटामेटमध्ये जोरदार फेस निर्माण करण्याची क्षमता असते, तर डायसोडियम लॉरिल सल्फोसक्सिनेटमध्ये कमकुवत फेस निर्माण करण्याची क्षमता असते.

② बहुतेक सल्फेट सर्फॅक्टंट्स, ॲम्फोटेरिक सर्फॅक्टंट्स आणि नॉन-आयनिक सर्फॅक्टंट्समध्ये फेस स्थिर करण्याची प्रबळ क्षमता असते, तर अमिनो ॲसिड सर्फॅक्टंट्समध्ये सामान्यतः फेस स्थिर करण्याची क्षमता कमकुवत असते. जर तुम्हाला अमिनो ॲसिड सर्फॅक्टंट उत्पादने विकसित करायची असतील, तर तुम्ही फेस निर्माण करण्याची आणि तो स्थिर करण्याची प्रबळ क्षमता असलेल्या ॲम्फोटेरिक किंवा नॉन-आयनिक सर्फॅक्टंट्सचा वापर करण्याचा विचार करू शकता.

एकाच सर्फॅक्टंटच्या फेननिर्मिती बल आणि स्थिर फेननिर्मिती बलाची आकृती:

 
सर्फॅक्टंट म्हणजे काय?

सर्फॅक्टंट हे एक असे संयुग आहे, ज्याच्या रेणूमध्ये किमान एक महत्त्वाचा पृष्ठभागीय आकर्षण गट (बहुतेक प्रकरणांमध्ये त्याची पाण्यात विद्राव्यता सुनिश्चित करण्यासाठी) आणि एक असा अलैंगिक गट असतो, ज्याच्यासाठी कमी आकर्षण असते. सामान्यतः वापरल्या जाणाऱ्या सर्फॅक्टंट्समध्ये आयनिक सर्फॅक्टंट्स (कॅटायनिक सर्फॅक्टंट्स आणि ॲनायनिक सर्फॅक्टंट्ससह), नॉन-आयनिक सर्फॅक्टंट्स आणि ॲम्फोटेरिक सर्फॅक्टंट्स यांचा समावेश होतो.
फेसिंग डिटर्जंटसाठी सरफेस ॲक्टिव्हेटर हा एक महत्त्वाचा घटक आहे. चांगल्या कामगिरीचा सरफेस ॲक्टिव्हेटर कसा निवडावा, याचे मूल्यांकन फेसची कामगिरी आणि तेलकटपणा काढण्याची शक्ती या दोन आयामांवरून केले जाते. त्यापैकी, फेसच्या कामगिरीच्या मोजमापामध्ये दोन निर्देशांकांचा समावेश होतो: फेसची कामगिरी आणि फेस स्थिर ठेवण्याची कामगिरी.

फोमच्या गुणधर्मांचे मापन

आपल्याला बुडबुड्यांची काय पर्वा आहे?

फक्त प्रश्न हा आहे की, त्याला पटकन बुडबुडे येतात का? भरपूर फेस येतो का? तो बुडबुडा टिकेल का?
कच्च्या मालाचे निर्धारण आणि चाळणी केल्यावर आपल्याला या प्रश्नांची उत्तरे मिळतील.
आमच्या चाचणीची मुख्य पद्धत म्हणजे, प्रयोगशाळेत सामान्यतः वापरल्या जाणाऱ्या ३१ सर्फॅक्टंट्सच्या फेस निर्माण करण्याच्या शक्तीचा आणि फेस स्थिरतेचा अभ्यास, निर्धारण आणि चाळणी करण्यासाठी, राष्ट्रीय मानक चाचणी पद्धत – रॉस-माईल्स पद्धत (रोश फेस निर्धारण पद्धत) नुसार, उपलब्ध उपकरणांचा वापर करणे.
चाचणीसाठी वापरलेले घटक: प्रयोगशाळांमध्ये सामान्यतः वापरले जाणारे ३१ सर्फॅक्टंट्स
चाचणीचे घटक: वेगवेगळ्या सर्फॅक्टंटची फेस निर्माण करण्याची शक्ती आणि स्थिर फेस निर्माण करण्याची शक्ती
चाचणी पद्धत: रोथ फोम टेस्टर; नियंत्रण चल पद्धत (समान सांद्रतेचे द्रावण, स्थिर तापमान);
कॉन्ट्रास्ट सॉर्ट
डेटा प्रक्रिया: वेगवेगळ्या कालावधीत फोमच्या उंचीची नोंद करा;
सुरुवातीला ० मिनिटाला असलेली फोमची उंची ही टेबलची फोमिंग फोर्स असते, उंची जितकी जास्त, तितकी फोमिंग फोर्स अधिक मजबूत असते; फोमच्या स्थिरतेची नियमितता ५ मिनिटे, १० मिनिटे, ३० मिनिटे, ४५ मिनिटे आणि ६० मिनिटांसाठी फोमच्या उंचीच्या रचना चार्टच्या स्वरूपात सादर केली गेली. फोम टिकवून ठेवण्याचा वेळ जितका जास्त, तितकी फोमची स्थिरता अधिक मजबूत असते.
चाचणी आणि नोंदणी केल्यानंतर, त्याचा डेटा खालीलप्रमाणे दाखवला जातो:
 

 
तुलना आणि वर्गीकरणाद्वारे, आपण चांगली फेस निर्माण करण्याची क्षमता असलेला सरफेस ॲक्टिव्हेटर लवकरच निवडू शकतो, आणि त्या सरफेस ॲक्टिव्हेटरचा फेस निर्माण होण्याचा नियम देखील मिळवू शकतो: (टीप: एकच कच्चा माल वेगवेगळ्या उत्पादकांकडून येत असल्यामुळे, त्याची फेस निर्माण करण्याची क्षमता देखील वेगवेगळी असते, येथे वेगवेगळ्या कच्च्या मालाच्या उत्पादकांना दर्शवण्यासाठी वेगवेगळी मोठी अक्षरे वापरली आहेत)

① सर्फॅक्टंट्सपैकी, सोडियम लॉरिल ग्लूटामेटमध्ये जोरदार फेस निर्माण करण्याची क्षमता असते, तर डायसोडियम लॉरिल सल्फोसक्सिनेटमध्ये कमकुवत फेस निर्माण करण्याची क्षमता असते.

② बहुतेक सल्फेट सर्फॅक्टंट्स, ॲम्फोटेरिक सर्फॅक्टंट्स आणि नॉन-आयनिक सर्फॅक्टंट्समध्ये फेस स्थिर करण्याची प्रबळ क्षमता असते, तर अमिनो ॲसिड सर्फॅक्टंट्समध्ये सामान्यतः फेस स्थिर करण्याची क्षमता कमकुवत असते. जर तुम्हाला अमिनो ॲसिड सर्फॅक्टंट उत्पादने विकसित करायची असतील, तर तुम्ही फेस निर्माण करण्याची आणि तो स्थिर करण्याची प्रबळ क्षमता असलेल्या ॲम्फोटेरिक किंवा नॉन-आयनिक सर्फॅक्टंट्सचा वापर करण्याचा विचार करू शकता.
 
एकाच सर्फॅक्टंटच्या फेननिर्मिती बल आणि स्थिर फेननिर्मिती बलाची आकृती:
 

सोडियम लॉरिल ग्लुटामेट

अमोनियम लॉरिल सल्फेट

एकाच सर्फॅक्टंटच्या फेस निर्माण करण्याच्या क्षमतेत आणि फेस स्थिर ठेवण्याच्या क्षमतेत कोणताही सहसंबंध नसतो, आणि चांगली फेस निर्माण करण्याची क्षमता असलेल्या सर्फॅक्टंटची फेस स्थिर ठेवण्याची क्षमता चांगली असेलच असे नाही.
वेगवेगळ्या सर्फॅक्टंटच्या बुडबुड्यांच्या स्थिरतेची तुलना:

 
टीप: सापेक्ष बदलाचा दर = (० मिनिटांवरील फोमची उंची – ६० मिनिटांवरील फोमची उंची)/० मिनिटांवरील फोमची उंची
मूल्यांकनाचे निकष: सापेक्ष बदलाचा दर जेवढा जास्त, तेवढी बुडबुडा स्थिर करण्याची क्षमता कमकुवत.
बबल चार्टच्या विश्लेषणातून असा निष्कर्ष काढता येतो की:

① डायसोडियम कोकॅम्फोम्फोडायसेटेटमध्ये फेस स्थिर करण्याची क्षमता सर्वात जास्त आहे, तर लॉरिल हायड्रॉक्सिल सल्फोबेटाइनमध्ये फेस स्थिर करण्याची क्षमता सर्वात कमी आहे.

2) लॉरिल अल्कोहोल सल्फेट सर्फॅक्टंट्सची फेस स्थिर करण्याची क्षमता सामान्यतः चांगली असते, आणि अमिनो ॲसिड ॲनिओनिक सर्फॅक्टंट्सची फेस स्थिर करण्याची क्षमता सामान्यतः खराब असते;

सूत्र रचनेचा संदर्भ:

पृष्ठभाग सक्रियकाच्या (सरफेस ॲक्टिव्हेटरच्या) फेस निर्मितीची क्षमता आणि फेस स्थिर ठेवण्याच्या क्षमतेवरून असा निष्कर्ष काढता येतो की, या दोन्हींमध्ये कोणताही निश्चित नियम किंवा सहसंबंध नाही, म्हणजेच, चांगली फेस निर्मितीची क्षमता म्हणजे चांगली फेस स्थिर ठेवण्याची क्षमता असेलच असे नाही. यामुळे, सर्फॅक्टंटच्या कच्च्या मालाची निवड करताना, आपल्याला सर्फॅक्टंटच्या उत्कृष्ट क्षमतेचा पुरेपूर उपयोग करून घेणे आणि विविध प्रकारच्या सर्फॅक्टंट्सचे योग्य मिश्रण करणे आवश्यक ठरते, जेणेकरून सर्वोत्तम फेस निर्मितीची क्षमता प्राप्त होईल. त्याच वेळी, फेस निर्मितीचे गुणधर्म आणि तेलकटपणा काढण्याची क्षमता या दोन्हीचा स्वच्छतेचा परिणाम साधण्यासाठी, तेलकटपणा काढण्याची तीव्र शक्ती असलेल्या सर्फॅक्टंट्ससोबत त्याचे मिश्रण केले जाते.

ग्रीस काढण्याची शक्ती चाचणी:

उद्दिष्ट: प्रभावी सूज कमी करण्याची क्षमता असलेल्या पृष्ठभाग सक्रियकांची चाचणी करणे, आणि विश्लेषण व तुलनेद्वारे फेस गुणधर्म आणि तेलकटपणा कमी करण्याची शक्ती यांच्यातील संबंध शोधणे.
मूल्यांकन निकष: आम्ही पृष्ठभाग सक्रियक निर्जंतुकीकरणाच्या आधी आणि नंतर फिल्म कापडावरील डागांच्या पिक्सेलच्या डेटाची तुलना केली, प्रवास मूल्याची गणना केली आणि वंगण काढण्याची शक्ती निर्देशांक तयार केला. निर्देशांक जितका जास्त, तितकी वंगण काढण्याची शक्ती अधिक मजबूत.
 

 
वरील माहितीवरून असे दिसून येते की, निर्दिष्ट परिस्थितीत, तीव्र स्निग्धता काढण्याची शक्ती अमोनियम लॉरिल सल्फेटमध्ये आहे आणि सौम्य स्निग्धता काढण्याची शक्ती दोन CMEA मध्ये आहे;
वरील चाचणी डेटावरून असा निष्कर्ष काढता येतो की, सर्फॅक्टंटच्या फोम गुणधर्मांचा आणि त्याच्या ग्रीस काढण्याच्या क्षमतेचा थेट संबंध नाही. उदाहरणार्थ, जास्त ग्रीस काढण्याची क्षमता असलेल्या अमोनियम लॉरिल सल्फेटची फोम कामगिरी चांगली नाही. तथापि, कमी ग्रीस काढण्याची क्षमता असलेल्या C14-16 ओलेफिन सोडियम सल्फोनेटची फोम कामगिरी आघाडीवर आहे.
 

तर मग असं का होतं की, तुमचे केस जेवढे जास्त तेलकट असतात, तेवढा त्यांना कमी फेस येतो? (तोच शॅम्पू वापरूनही).

खरं तर, ही एक सार्वत्रिक घटना आहे. जेव्हा तुम्ही तेलकट केस धुता, तेव्हा फेस अधिक वेगाने कमी होतो. याचा अर्थ असा होतो का की फेसची कार्यक्षमता कमी असते? दुसऱ्या शब्दांत सांगायचं तर, फेसची कार्यक्षमता जेवढी चांगली, तेवढी तेलकटपणा कमी करण्याची क्षमताही चांगली असते का?
प्रयोगातून मिळालेल्या माहितीवरून आपल्याला आधीच माहित आहे की, फेसाचे प्रमाण आणि फेसाचा टिकाऊपणा हे सर्फॅक्टंटच्या स्वतःच्या फेस गुणधर्मांवर, म्हणजेच फेस निर्माण करण्याच्या आणि फेस स्थिर ठेवण्याच्या गुणधर्मांवर अवलंबून असतात. फेस कमी झाल्यामुळे सर्फॅक्टंटची स्वतःची प्रदूषणमुक्त करण्याची क्षमता कमी होत नाही. जेव्हा आम्ही सरफेस ॲक्टिव्हेटरच्या वंगण काढण्याच्या क्षमतेचे निर्धारण पूर्ण केले, तेव्हा हा मुद्दा सिद्ध झाला आहे की, चांगले फेस गुणधर्म असलेल्या सरफेस ॲक्टिव्हेटरमध्ये चांगली वंगण काढण्याची शक्ती असेलच असे नाही, आणि याउलटही होऊ शकते.
 
याव्यतिरिक्त, आपण हे देखील सिद्ध करू शकतो की फोम आणि सर्फॅक्टंट डिग्रेझिंगमध्ये त्यांच्या भिन्न कार्यतत्त्वांमुळे कोणताही थेट संबंध नाही.
 
सर्फॅक्टंट फोमचे कार्य:

विशिष्ट परिस्थितीत, फेस हा एक प्रकारचा पृष्ठक्रियाशील घटक असतो. त्याची मुख्य भूमिका साफसफाईच्या प्रक्रियेला आरामदायक आणि सुखद अनुभव देणे ही आहे. त्यानंतर तेलाच्या साफसफाईमध्ये तो एक सहाय्यक भूमिका बजावतो, जेणेकरून फेसच्या क्रियेमुळे तेल पुन्हा सहजपणे साचत नाही आणि अधिक सहजपणे धुऊन निघते.
 
सर्फॅक्टंटच्या फेननिर्मिती आणि स्निग्धता-निराकरणाचे तत्त्व:
सर्फॅक्टंटची स्वच्छ करण्याची शक्ती ही पाणी-हवा आंतरपृष्ठीय तणाव कमी करण्याच्या (फेस येण्याच्या) क्षमतेतून नव्हे, तर तेल-पाणी आंतरपृष्ठीय तणाव कमी करण्याच्या (ग्रीस काढण्याच्या) क्षमतेतून येते.
या लेखाच्या सुरुवातीला नमूद केल्याप्रमाणे, सर्फॅक्टंट्स हे उभयधर्मी रेणू आहेत, ज्यापैकी एक जलस्नेही आणि दुसरा जलस्नेही असतो. त्यामुळे, कमी सांद्रतेमध्ये, सर्फॅक्टंट पाण्याच्या पृष्ठभागावर राहण्याचा कल ठेवतो, ज्यामध्ये त्याचे मेदस्नेही (पाण्याचा तिरस्कार करणारे) टोक बाहेरच्या दिशेने असते. तो प्रथम पाण्याचा पृष्ठभाग, म्हणजेच पाणी-हवा आंतरपृष्ठ, व्यापतो आणि अशा प्रकारे या आंतरपृष्ठावरील ताण कमी करतो.

मात्र, जेव्हा सांद्रता एका विशिष्ट मर्यादेपलीकडे जाते, तेव्हा सर्फॅक्टंटचे समूह तयार होऊन मायसेल बनतात आणि आंतरपृष्ठीय तणाव कमी होणे थांबते. या सांद्रतेला क्रांतिक मायसेल सांद्रता म्हणतात.
 

 
सर्फॅक्टंट्सची फेस निर्माण करण्याची क्षमता चांगली असते, यावरून असे दिसून येते की त्यांच्यामध्ये पाणी आणि हवा यांच्यातील आंतरपृष्ठीय तणाव कमी करण्याची प्रबळ क्षमता असते आणि कमी झालेल्या आंतरपृष्ठीय तणावाचा परिणाम असा होतो की द्रव अधिक पृष्ठभाग तयार करतो (बुडबुड्यांच्या समूहाचे एकूण पृष्ठफळ शांत पाण्यापेक्षा खूप मोठे असते).
सर्फॅक्टंटची डाग काढण्याची शक्ती डागाच्या पृष्ठभागाला ओला करून त्याचे पायसीकरण करण्याच्या क्षमतेमध्ये असते, म्हणजेच तेलावर एक 'आवरण' तयार करणे, ज्यामुळे त्याचे पायसीकरण होऊन ते पाण्याने धुऊन काढता येते.
 
म्हणून, सर्फॅक्टंटची निर्जंतुकीकरण क्षमता ही तेल-पाणी इंटरफेस सक्रिय करण्याच्या त्याच्या क्षमतेशी निगडित आहे, तर फेस येण्याची क्षमता केवळ पाणी-हवा इंटरफेस सक्रिय करण्याची त्याची क्षमता दर्शवते आणि या दोन्ही गोष्टी पूर्णपणे संबंधित नाहीत. याव्यतिरिक्त, आपल्या दैनंदिन जीवनात सामान्यपणे वापरले जाणारे मेकअप रिमूव्हर आणि मेकअप रिमूव्हर ऑइल यांसारखे अनेक फेस न येणारे क्लीनर्स देखील आहेत, ज्यांच्यामध्ये निर्जंतुकीकरणाची तीव्र क्षमता असते, परंतु फेस येत नाही, आणि यावरून हे स्पष्ट होते की फेस येणे आणि निर्जंतुकीकरण या दोन वेगवेगळ्या गोष्टी आहेत.
 
वेगवेगळ्या सर्फॅक्टंटच्या फेस येण्याच्या गुणधर्मांचे निर्धारण आणि चाळणी करून, आपण उत्कृष्ट फेस येण्याचे गुणधर्म असलेला सर्फॅक्टंट स्पष्टपणे मिळवू शकतो. त्यानंतर, सर्फॅक्टंटच्या तेलकटपणा काढण्याच्या क्षमतेचे निर्धारण आणि क्रमवारी लावून, आपल्याला सर्फॅक्टंटची प्रदूषण क्षमता दूर करावी लागते. या योग्य संयोजनानंतर, वेगवेगळ्या सर्फॅक्टंटच्या फायद्यांचा पुरेपूर उपयोग करून, सर्फॅक्टंट्सना अधिक परिपूर्ण आणि उत्कृष्ट कामगिरी करणारे बनवता येते, आणि उत्कृष्ट स्वच्छता परिणाम व वापराचा अनुभव मिळवता येतो. याव्यतिरिक्त, सर्फॅक्टंटच्या कार्यतत्त्वावरून आपल्याला हे देखील समजते की फेस येणे हे थेट स्वच्छता क्षमतेशी संबंधित नसते. हे ज्ञान आपल्याला शॅम्पू वापरताना स्वतःचा निर्णय घेण्यास आणि आकलन करण्यास मदत करते, जेणेकरून आपण आपल्यासाठी योग्य उत्पादन निवडू शकू.