औद्योगिक कॅल्शियम क्लोराईड आणि खाद्य कॅल्शियम क्लोराईडचे उपयोग काय आहेत?

कॅल्शियम क्लोराईडचे, त्यात असलेल्या स्फटिकजलाच्या (क्रिस्टल वॉटर) आधारावर कॅल्शियम क्लोराईड डायहायड्रेट आणि निर्जल कॅल्शियम क्लोराईड असे वर्गीकरण केले जाते. ही उत्पादने पावडर, फ्लेक्स आणि दाणेदार स्वरूपात उपलब्ध असतात. दर्जानुसार, याचे औद्योगिक दर्जाचे कॅल्शियम क्लोराईड आणि खाद्य दर्जाचे कॅल्शियम क्लोराईड असे वर्गीकरण केले जाते. कॅल्शियम क्लोराईड डायहायड्रेट हे एक पांढरे फ्लेक्स किंवा राखाडी रंगाचे रसायन आहे आणि बाजारात कॅल्शियम क्लोराईड डायहायड्रेटचा सर्वात सामान्य वापर बर्फ वितळवणारे द्रव्य (स्नो मेल्टिंग एजंट) म्हणून केला जातो. कॅल्शियम क्लोराईड डायहायड्रेट २०० ते ३०० अंश सेल्सिअस तापमानावर वाळवून निर्जलित केले जाते आणि त्यापासून निर्जल कॅल्शियम क्लोराईड उत्पादने तयार केली जाऊ शकतात, जी सामान्य तापमानावर पांढरे आणि कठीण तुकडे किंवा कण असतात. याचा उपयोग सामान्यतः रेफ्रिजरेशन उपकरणांमध्ये वापरल्या जाणाऱ्या खारट पाण्यात, रस्त्यांवरील बर्फ वितळवणारे द्रव्य (रोड डी-आइसिंग एजंट) आणि शुष्कक (डेसिकंट) म्हणून केला जातो.

① औद्योगिक दर्जाच्या कॅल्शियम क्लोराईडचा वापर

१. कॅल्शियम क्लोराइडमध्ये पाण्याच्या संपर्कात आल्यावर उष्णता आणि कमी गोठणबिंदू हे गुणधर्म असतात, आणि त्याचा उपयोग रस्ते, महामार्ग, पार्किंग लॉट आणि गोदींवरील बर्फ काढण्यासाठी केला जातो.
२. कॅल्शियम क्लोराईडमध्ये तीव्र पाणी शोषण्याचा गुणधर्म आहे, ते उदासीन असल्यामुळे, त्याचा उपयोग नायट्रोजन, ऑक्सिजन, हायड्रोजन, हायड्रोजन क्लोराईड, सल्फर डायऑक्साइड आणि इतर वायूंसारख्या बहुतेक सामान्य वायूंचे शुष्कीकरण करण्यासाठी केला जाऊ शकतो. परंतु, ते अमोनिया आणि अल्कोहोलचे शुष्कीकरण करू शकत नाही, कारण त्यांच्यात सहज अभिक्रिया होते.
3. कॅल्साइन केलेल्या सिमेंटमध्ये कॅल्शियम क्लोराइड एक ॲडिटिव्ह म्हणून वापरल्याने, सिमेंट क्लिंकरचे कॅल्साइनेशन तापमान सुमारे 40 अंशांनी कमी करता येते, ज्यामुळे भट्टीची उत्पादन क्षमता सुधारते.
४. कॅल्शियम क्लोराईडचे जलीय द्रावण हे रेफ्रिजरेटर आणि बर्फ बनवण्यासाठी एक महत्त्वाचे शीतक आहे. द्रावणाचा गोठणबिंदू कमी केल्याने, पाण्याचा गोठणबिंदू शून्यापेक्षा कमी असतो आणि कॅल्शियम क्लोराईड द्रावणाचा गोठणबिंदू -२०-३०℃ असतो.
५. काँक्रीट घट्ट होण्याची प्रक्रिया वेगवान करू शकते आणि बांधकाम मोर्टारची थंडीला प्रतिकारशक्ती वाढवते, हे एक उत्कृष्ट बांधकाम गोठणरोधक आहे.
६. निर्जलीकरण कारक म्हणून वापरल्या जाणाऱ्या अल्कोहोल, एस्टर, ईथर आणि ॲक्रिलिक रेझिनचे उत्पादन.
७. बंदरांवर धुके निर्माण करणारे घटक आणि रस्त्यावरील धूळ गोळा करणारे, सुती कापडासाठी अग्निरोधक आणि ज्वालारोधक म्हणून वापरले जाते.
८. ॲल्युमिनियम मॅग्नेशियम धातुशास्त्रामध्ये संरक्षक घटक, शुद्धीकरण घटक म्हणून वापरले जाते.
९. कलर लेक पिगमेंट अवक्षेपणकारकाचे उत्पादन आहे.
१०. टाकाऊ कागदावर प्रक्रिया करून शाई काढण्यासाठी.
११. विश्लेषणात्मक अभिकर्मक म्हणून वापरले जाते.
१२. वंगण तेलात मिश्रक म्हणून वापरले जाते.
१३. कॅल्शियम सॉल्ट कच्च्या मालाचे उत्पादन आहे.
१४. बांधकाम उद्योगात चिकटवणारे आणि लाकूड संरक्षक म्हणून वापरले जाऊ शकते वर्णन: इमारतीमध्ये गोंद तयार होणे.
१५. क्लोराईड, कॉस्टिक सोडा, अजैविक खत उत्पादनात SO42- काढून टाकण्यासाठी वापरले जाते.
१६. शेतीमध्ये गव्हावरील कोरड्या उष्ण हवेच्या रोगांच्या प्रतिबंधासाठी, क्षारयुक्त जमिनीची सुधारणा करण्यासाठी इत्यादी फवारणी द्रव्य म्हणून वापरता येते.
१७. धुळीच्या शोषणात कॅल्शियम क्लोराईड धुळीचे प्रमाण कमी करते, याचा लक्षणीय परिणाम होतो.
१८. तेलक्षेत्रातील ड्रिलिंगमध्ये, ते वेगवेगळ्या खोलीवरील चिखलाचे थर स्थिर करू शकते. खाणकाम सुरळीतपणे पार पडावे यासाठी ड्रिलिंगला वंगण पुरवते. उच्च शुद्धतेच्या कॅल्शियम क्लोराईडचा उपयोग होल प्लग बनवण्यासाठी केला जातो, जो तेल विहिरीमध्ये स्थिरीकरणाची भूमिका बजावतो.
१९. स्विमिंग पूलच्या पाण्यात कॅल्शियम क्लोराईड मिसळल्याने ते पाणी pH बफर द्रावण बनू शकते आणि पाण्याची कठीणता वाढू शकते, ज्यामुळे पूलच्या भिंतीच्या काँक्रीटची झीज कमी होऊ शकते.
२०. फ्लोरीनयुक्त सांडपाण्यावर प्रक्रिया, फॉस्फोरिक ऍसिड, पारा, शिसे आणि तांबे यांसारखे जड धातू काढून टाकण्यासाठी सांडपाण्यावर प्रक्रिया करणे, जे पाण्यात विरघळतात आणि क्लोराईड आयनमुळे निर्जंतुकीकरणाचा प्रभाव पडतो.
२१. सागरी मत्स्यालयाच्या पाण्यात कॅल्शियम क्लोराईड मिसळल्याने पाण्यातील जैवउपलब्ध कॅल्शियमचे प्रमाण वाढू शकते आणि मत्स्यालयात वाढवलेले मोलस्क आणि कोएलेंटेरेट त्याचा उपयोग कॅल्शियम कार्बोनेटचे कवच तयार करण्यासाठी करतील.
२२. कॅल्शियम क्लोराईड डायहायड्रेट पावडर वापरून संयुक्त खत तयार करणे, संयुक्त खत उत्पादनातील भूमिका दाणेदार बनवणे ही आहे, यासाठी कॅल्शियम क्लोराईडच्या चिकटपणाचा वापर केला जातो.

② खाद्य दर्जाच्या कॅल्शियम क्लोराईडचा वापर

१. सफरचंद, केळी आणि इतर फळे टिकवण्यासाठीचे संरक्षक.
२. अन्नामध्ये गव्हाच्या पिठातील जटिल प्रथिने आणि कॅल्शियमचे बळकटीकरण सुधारण्यासाठी.
३. क्युरिंग एजंट म्हणून, याचा वापर डबाबंद भाज्यांसाठी केला जाऊ शकतो. तसेच ते सोया कर्ड्स घट्ट करून टोफू बनवते, आणि सोडियम अल्जिनेटसोबत अभिक्रिया करून भाज्या व फळांच्या रसांच्या पृष्ठभागावर कॅविअरसारखे गोळे तयार करण्यासाठी मॉलिक्युलर गॅस्ट्रोनॉमीमध्ये एक घटक म्हणून वापरले जाऊ शकते.
४. बिअर बनवताना, बिअर बनवण्याच्या द्रवात खनिजांची कमतरता भासल्यास खाद्य कॅल्शियम क्लोराईड मिसळले जाते, कारण कॅल्शियम आयन हे बिअर बनवण्याच्या प्रक्रियेतील सर्वात प्रभावी खनिजांपैकी एक आहे, जे वर्टच्या (wort) आम्लतेवर आणि यीस्टवर परिणाम करते. तसेच, खाद्य कॅल्शियम क्लोराईड तयार झालेल्या बिअरला गोडवा देऊ शकते.
५. स्पोर्ट्स ड्रिंक्स किंवा बाटलीबंद पाण्यासह काही शीतपेयांमध्ये इलेक्ट्रोलाइट म्हणून मिसळले जाते. खाद्य कॅल्शियम क्लोराईडची स्वतःची चव खूप खारट असल्यामुळे, पदार्थांमधील सोडियमचे प्रमाण न वाढवता लोणच्याच्या काकड्या बनवण्यासाठी ते मिठाची जागा घेऊ शकते. खाद्य कॅल्शियम क्लोराईडमध्ये क्रायोजेनिक गुणधर्म असतो आणि कॅरॅमलने भरलेल्या चॉकलेट बारमधील कॅरॅमल गोठण्याची प्रक्रिया लांबवण्यासाठी त्याचा वापर केला जातो.