४अ झिओलाइट

दैनंदिन रासायनिक उद्योग

(1) धुलाई सहाय्यक म्हणून वापरले जाते. डिटर्जंटमध्ये 4A झिओलाइटची मुख्य भूमिका पाण्यातील कॅल्शियम आणि मॅग्नेशियम आयनांची अदलाबदल करणे ही आहे, जेणेकरून पाणी मृदू होईल आणि घाण पुन्हा जमा होण्यास प्रतिबंध होईल. सध्या, फॉस्फरसयुक्त ॲडिटिव्ह्जच्या जागी 4A झिओलाइट हे सर्वाधिक वापरले जाणारे आणि सर्वात परिपक्व उत्पादन आहे. धुलाई सहाय्यक म्हणून सोडियम ट्रायपॉलिफॉस्फेटच्या जागी 4A झिओलाइटचा वापर करणे, पर्यावरण प्रदूषणाची समस्या सोडवण्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचे आहे.

(2) 4A झिओलाइटचा वापर साबणासाठी मोल्डिंग एजंट म्हणून देखील केला जाऊ शकतो.

(3) 4A झिओलाइटचा वापर टूथपेस्टसाठी घर्षणकारक म्हणूनही केला जाऊ शकतो. सध्या, धुण्याच्या उत्पादनांमध्ये 4A झिओलाइटचे प्रमाण सर्वाधिक आहे. धुण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या 4A झिओलाइटमध्ये प्रामुख्याने उच्च कॅल्शियम विनिमय क्षमता आणि जलद विनिमय दर असणे आवश्यक असते.

पर्यावरण संरक्षण उद्योग

(१) सांडपाणी प्रक्रियेसाठी. ४ए झिओलाइट सांडपाण्यातील Cu2, Zn2+, Cd2+ काढून टाकू शकतो. उद्योग, शेती, नागरी आणि जलचर पशुपालनातून येणाऱ्या सांडपाण्यात अमोनिया नायट्रोजन असतो, जो केवळ माशांच्या जगण्याला धोका निर्माण करून अंतर्गत संवर्धन पर्यावरणाला प्रदूषित करत नाही, तर शैवालाच्या वाढीस प्रोत्साहन देऊन नद्या आणि तलावांमध्ये अडथळा निर्माण करतो. NH साठी असलेल्या उच्च निवडक्षमतेमुळे ४ए झिओलाइटचा या क्षेत्रात यशस्वीपणे वापर केला गेला आहे. धातूंच्या खाणी, वितळण भट्ट्या, धातूंच्या पृष्ठभागावर प्रक्रिया करणारे आणि रासायनिक उद्योगांमधून सोडल्या जाणाऱ्या सांडपाण्यात जड धातूंचे आयन असतात, जे मानवी शरीरासाठी अत्यंत हानिकारक असतात. या सांडपाण्यावर ४ए झिओलाइटने प्रक्रिया केल्यास केवळ पाण्याची गुणवत्ता सुनिश्चित होत नाही, तर जड धातू देखील पुनर्प्राप्त करता येतात. सांडपाणी प्रक्रियेसाठी ४ए झिओलाइट म्हणून, सांडपाण्यातील हानिकारक आयन शक्य तितके काढून टाकण्यासाठी, तुलनेने उच्च स्फटिकता असलेल्या उत्पादनांची आवश्यकता असते.

(2) पिण्याच्या पाण्याची गुणवत्ता सुधारा. झिओलाइटच्या आयन एक्सचेंज गुणधर्म आणि अधिशोषण गुणधर्मांचा वापर करून, परिसंचरण प्रणालीद्वारे समुद्राच्या पाण्यातील विषारी घटक काढून टाकले जातात, कठीण पाणी मऊ केले जाते आणि पिण्याच्या पाण्याच्या काही स्रोतांमधील हानिकारक घटक/जीवाणू/विषाणू निवडकपणे काढून टाकले जातात किंवा कमी केले जातात.

(3) हानिकारक वायू प्रक्रिया. या क्षेत्रातील अनुप्रयोगांमध्ये औद्योगिक वायू शुद्धीकरण, औद्योगिक आणि घरगुती टाकाऊ वायू पर्यावरणीय प्रक्रिया यांचा समावेश आहे.

प्लास्टिक प्रक्रिया

प्लास्टिक प्रक्रिया उद्योगात, विशेषतः पॉलिव्हिनिल क्लोराइड (ज्याला पीव्हीसी म्हणतात) प्रक्रियेदरम्यान मुक्त हायड्रोजन क्लोराइड शोषून घेण्यासाठी कॅल्शियम/झिंक उष्णता स्थिरीकरण वापरले जाते, जेणेकरून पीव्हीसीचा ऱ्हास (म्हणजेच, वृद्धत्व) टाळता येतो. ४ए झिओलाइट केवळ अल्कधर्मीच नाही, तर त्याची अंतर्गत रचना सच्छिद्र असते, त्यामुळे तो व्हीसीमधील मुक्त हायड्रोजन क्लोराइडला निष्प्रभ करून शोषून घेऊ शकतो, ज्यामुळे पीव्हीसीचे वृद्धत्व टाळता येते. जेव्हा ४ए झिओलाइट कॅल्शियम/झिंक उष्णता स्थिरीकरणासोबत वापरला जातो, तेव्हा ४ए झिओलाइट केवळ उष्णता स्थिरीकरणाची भूमिकाच बजावत नाही, तर कॅल्शियम/झिंक उष्णता स्थिरीकरणामुळे होणारी काष्ठनिर्मिती देखील कमी करतो. ४ए झिओलाइट पीव्हीसी उष्णता स्थिरीकरण घटक म्हणून वापरला जातो, जो पर्यावरणपूरक आणि किफायतशीर आहे. सध्या, पीव्हीसीवरील ४ए झिओलाइटचा वापर प्राथमिक अवस्थेत आहे आणि नजीकच्या भविष्यात याला प्रचंड मागणी असेल अशी अपेक्षा आहे. पीव्हीसी उत्पादन आणि प्रक्रियेमध्ये चीन हा एक मोठा देश आहे. पीव्हीसीचे उत्पादन जगात प्रथम क्रमांकावर आहे आणि भविष्यात त्यात वार्षिक ५-८% वाढ अपेक्षित आहे. त्यामुळे, पीव्हीसीमध्ये ४ए झिओलाइटच्या वापराला व्यापक संधी आहेत. पीव्हीसीसाठी उष्णता स्थिरीकरण घटक म्हणून ४ए झिओलाइट वापरताना, त्यातील ब्लॅक स्पॉट्ससारख्या बाह्य पदार्थांवर अधिक कठोर निर्बंध आहेत, जे साधारणपणे १०/२५ ग्रॅमपेक्षा जास्त नसावेत. कारण ब्लॅक स्पॉट्स सामान्यतः जलस्नेही (हायड्रोफिलिक) असतात आणि ते पीव्हीसी व इतर पॉलिमर सेंद्रिय संयुगांशी (जलविरोधी - हायड्रोफोबिक) विसंगत असतात, ज्यामुळे प्रक्रिया केलेल्या उत्पादनांमध्ये दोष निर्माण होतात आणि उत्पादनांच्या मजबुती व स्वरूपावर परिणाम होतो.

शेती खत

(1) मृदा सुधारक म्हणून वापरले जाते. झिओलाइटच्या कॅटायन विनिमय गुणधर्म आणि अधिशोषणक्षमतेचा वापर पिकांना आवश्यक असलेल्या फायदेशीर सूक्ष्म घटकांचा पुरवठा सुधारण्यासाठी, जमिनीची आम्लता कमी करण्यासाठी आणि जमिनीची क्षार विनिमय क्षमता वाढवण्यासाठी थेट मृदा सुधारक म्हणून केला जाऊ शकतो.

(2) दीर्घकाळ टिकणारे खत आणि खतातील मंदगतीने विरघळवणारे घटक म्हणून वापरले जाते. उदाहरणार्थ, झिओलाइटचे डायहायड्रोअमाइन, हायड्रोजन चीज, दुर्मिळ मृदा मूलद्रव्ये आणि इतर सूक्ष्म मूलद्रव्यांसोबत मिश्रण करून एक दीर्घकाळ टिकणारे खत सहक्रियाकारक तयार करता येते, जे केवळ नायट्रोजन खताचा परिणाम कालावधी मोठ्या प्रमाणात वाढवून त्याच्या वापराचा दर सुधारत नाही, तर पिकांची पोषण स्थिती लक्षणीयरीत्या सुधारते, पिकांच्या वाढीस आणि विकासास चालना देते, विषाणूरोधक क्षमता वाढवते आणि पीक उत्पन्न वाढवते.

(3) खाद्य पूरक म्हणून वापरले जाते. वाहक म्हणून झिओलाइटच्या अधिशोषण आणि कॅटायन विनिमय गुणधर्मांचा वापर करून खाद्य पूरक तयार केल्याने, ते खाद्य प्राण्यांची विषाणूविरोधी क्षमता वाढवू शकते, प्रथिन संश्लेषणास प्रोत्साहन देऊ शकते, वजन वाढीचा प्रभाव वेगवान करू शकते आणि खाद्य वापराचा दर सुधारू शकते.

(4) संरक्षक म्हणून वापरले जाते. झिओलाइटच्या अधिशोषण आणि विनिमय गुणधर्मांचा उपयोग पिकांचे रोग आणि कीड रोखण्यासाठी व नियंत्रित करण्यासाठी, तसेच भाजीपाला आणि फळे यांसारख्या कृषी उत्पादनांची आणि जलजन्य उत्पादनांची संरक्षण आणि जतन करण्याची क्षमता सुधारण्यासाठी केला जाऊ शकतो.

धातू उद्योग

धातुकाम उद्योगात, याचा उपयोग प्रामुख्याने खाऱ्या पाण्यातील पोटॅशियम, शुआई, फ्लॉवर वेगळे करण्यासाठी आणि काढण्यासाठी, तसेच धातूंचे संवर्धन, विलगीकरण आणि निष्कर्षण व इतर प्रक्रियांसाठी विलगीकरण घटक म्हणून केला जातो; याचा उपयोग नायट्रोजनची निर्मिती, मिथेन, इथेन आणि प्रोपेनचे विलगीकरण यांसारख्या विशिष्ट वायू किंवा द्रवांच्या शुद्धीकरण आणि परिष्करणासाठी देखील केला जाऊ शकतो.

कागद उद्योग

कागद उद्योगात फिलर म्हणून झिओलाइटचा वापर केल्याने कागदाची कार्यक्षमता आणि गुणवत्ता सुधारते, ज्यामुळे त्याची सच्छिद्रता वाढते, पाणी शोषण्याची क्षमता वाढते, तो कापायला सोपा होतो, लिहिण्याची क्षमता सुधारते आणि त्यात काही प्रमाणात अग्निरोधकताही येते.

कोटिंग उद्योग

कोटिंगचा फिलिंग एजंट आणि गुणवत्तापूर्ण रंगद्रव्य म्हणून, झिओलाइट कोटिंगला प्रतिरोधकता, झीज प्रतिरोधकता, गंज प्रतिरोधकता, उष्णता प्रतिरोधकता आणि हवामान बदल प्रतिरोधकता देऊ शकते.

पेट्रोकेमिकल उद्योग

पेट्रोकेमिकल उद्योगात 4A मॉलिक्युलर सीव्हचा वापर प्रामुख्याने शोषक, शुष्कक आणि उत्प्रेरक म्हणून केला जातो.

(1) शोषक म्हणून. 4A मॉलिक्युलर सीव्ह मुख्यत्वे 4A पेक्षा कमी आण्विक व्यास असलेल्या पदार्थांच्या शोषणासाठी वापरले जाते, जसे की पाणी, मिथेनॉल, इथेनॉल, हायड्रोजन सल्फाइड, सल्फर डायऑक्साइड, कार्बन डायऑक्साइड, इथिलीन, प्रोपिलीन आणि पाण्याची शोषण क्षमता इतर कोणत्याही रेणूंपेक्षा जास्त आहे.

(2) शुष्कक म्हणून. 4A मॉलिक्युलर सीव्हचा उपयोग प्रामुख्याने नैसर्गिक वायू आणि विविध रासायनिक वायू आणि द्रव, रेफ्रिजरंट, औषधे, इलेक्ट्रॉनिक साहित्य आणि बाष्पशील पदार्थ कोरडे करण्यासाठी केला जातो.

(3) उत्प्रेरक म्हणून. 4A मॉलिक्युलर सीव्हचा उत्प्रेरक म्हणून क्वचितच वापर केला जातो. उत्प्रेरणाच्या क्षेत्रात, प्रामुख्याने एक्स झिओलाइट, वाय झिओलाइट आणि झेडके-5 झिओलाइट वापरले जातात. पेट्रोकेमिकल उद्योगाला मूलतः 4A मॉलिक्युलर सीव्ह प्रकारच्या झिओलाइटची आवश्यकता असते, त्यामुळे त्याला उच्च स्फटिकमयतेची गरज असते.